Państwo Geografia Ekonomika Historia Kultura Turystyka Transport Lnki
Literatura
Muzyka
Sztuka

Sztuka rosyjska

  1. Początki sztuki rosyjskiej
  2. Sztuka XIV - XVI w.
  3. Sztuka XVII - XVIII w.
  4. XIX w. w sztuce rosyjskiej
  5. Koniec XIX i początek XX w. w sztuce rosyjskiej
  6. Realizm socjalistyczny w sztuce rosyjskiej
  7. Sztuka współczesna

Początki sztuki rosyjskiej

Pierwsze stulecia n.e. cechował rozwój staroruskiej sztuki ludowej (drewniane budownictwo, rzeźba w kamieniu i drewnie). Rozkwit sztuki Rusi Kijowskiej przypada na X-XI w.: przyjecie chrześcijaństwa (ok. 988) stworzyło możliwości ożywionych kontaktów z Bizancjum, Europą Zachodnią oraz ze Wschodem.

Budowano liczne świątynie oparte na wzorcach bizantyjskich, ale noszące oryginalne, swoiste cechy lokalne, zaczeła sie rozbudowa miast z nieodzowną twierdzą (Kremlem), wokół której mieścił sie gród.

Oprócz drewnianych wznoszono okazałe kamienne budowle (np. cerkiew Diesiatinna w Kijowie, ok. 990-996), założono sobór św. Sofii w Kijowie (1037), monumentalne świątynie powstawały w Czernihowie (sobór Spaso-Preobrażeński, XI w.), Nowogrodzie Wielkim (sobór św. Sofii, 1045-1052) i inych miastach Rusi.

Wysoki kunszt cechuje freski, ikony i mozaike tego okresu, a także recznie pisane ksiegi zdobione miniaturami (np. Ewangelia Ostromira, 1056-1057). Wraz z feudalnym rozdrobnieniem (feudalizm) państwa (XI-XII w.) ukształtowały sie lokalne szkoły architektury i malarstwa (Halicz, Połock, Smoleńsk, Nowogród i inne).

Na czołowej pozycji uplasowała sie wkrótce szkoła nowogrodzka (cerkwie: Spas-Nieriedica, 1198, Błagowieszczeńska, 1180, św. Georgija, 1180 - bogato zdobione freskami). Inne szkoły - pskowska i włodzimiersko-suzdalska - zapoczątkowały wznoszenie świątyń z białego kamienia, harmonijnie wpisanych w krajobraz (np. cerkiew Pokrowa nad Nerlą, 1165).

Sztuka XIV - XVI w.

Najazd tataro-mongolski zahamował rozwój sztuki, ale już w XIV w. zaczeła sie odradzać architektura w Nowogrodzie i Pskowie, a pod koniec XIV w. głównym ośrodkiem sztuki stała sie Moskwa: w 1367 rozpoczeto tam budowe Kremla, cześć kremlowskich cerkwi zbudowano w początkach XV w. Okres ten wiąże sie z twórczością malarską Teofana Greka i A. Rublowa (freski m.in. w soborze Błagowieszczeńskim na Kremlu, 1405, oraz liczne ikony). W 1555-1560 zbudowano cerkiew Wasyla Błogosławionego na Placu Czerwonym w Moskwie (architekci: Barma i Postnik).

W malarstwie XVI w. oprócz ikon zaczeły pojawiać sie miniatury o treści obyczajowej, a po wprowadzeniu sztuki drukarskiej - grawiury w drewnie wykorzystywane do ilustrowania książek (Ryciny z ksiegi Apostoł, 1564, przypuszczalnie autorstwa pierwszego drukarza I. Fiodorowa).

Sztuka XVII - XVIII w.

XVII w. wniósł do sztuki przewage tematyki świeckiej. Po zjednoczeniu Rosji z Ukrainą (1654) rozszerzyły sie wzajemne oddziaływania sztuki rosyjskiej, sztuki Ukrainy, Białorusi oraz krajów zachodnich, a w malarstwie XVII w. główną role odgrywali mistrzowie Orużejnej Pałaty - ówczesnego centrum artystyczno-szkoleniowego.

Reformy Piotra I miały olbrzymi wpływ na rozwój architektury i sztuki XVIII w., szczególny nacisk położono na budownictwo miejskie nowego stylu z udziałem wybitnych europejskich architektów (D. Trezzini, W.W. Rastrelli, K.I. Rossi i in.). W 1703 założono Sankt-Petersburg, zbudowany ściśle wg regularnych planów geometrycznych. Powstało szereg zespołów pałacowo-parkowych w stylu zachodnim (Peterhof, Carskie Sioło i in.).

W 2. połowie XVIII w. oszczedność form architektonicznych zastąpiono stylem dekoracyjnym - tzw. rosyjskim barokiem, W.W. Rastrelli zbudował Wielki Pałac w Peterhofie (1747-1752), Klasztor Smolny (1748-1754) i Pałac Zimowy (1754-1762) w Petersburgu. W 1757 otwarto w Petersburgu Akademie Sztuki, która przejeła role głównego ośrodka szkolenia kadry artystycznej, równocześnie założono kilka pierwszych galerii sztuki, m.in. w Ermitażu, któremu od 1852 nadano range muzeum państwowego.

W architekturze końca XVIII w. naczelnym kierunkiem był rosyjski klasycyzm, do najwybitniejszych jego przedstawicieli zaliczają sie m.in.: I.J. Starow (Pałac Taurydzki w Petersburgu, 1783-1789), G. Quarenghi (Teatr Ermitaż w Petersburgu, 1783-1787, Pałac Aleksandryjski w Carskim Siole, 1792-1796). Najbardziej okazałym przykładem ostatniego etapu klasycyzmu był sobór św. Izaaka w Petersburgu (1818-1858) A.A. Montferranda.

XIX w. w sztuce rosyjskiej

W malarstwie 1. połowie XIX w. wyraźnie zaznaczył sie proces demokratyzacji sztuki, jej zbliżania sie do życia codziennego. Ważną role odgrywał portret psychologiczny (O.A. Kiprienski, W.A. Tropinin, A.G. Wenecjanow), rozwijało sie także malarstwo historyczne (A.A. Iwanow).

W 2. połowie XIX w. kierunek realistyczny zaczął dominować zwłaszcza w malarstwie, a twórczość czołowych przedstawicieli tego okresu (W.G. Pierow, N.M. Prianisznikow, N.W. Niewriew) odzwierciedlała postepowe idee. W 1870 powstało stowarzyszenie tzw. pieriedwiżników, organizujące ruchome wystawy w różnych regionach Rosji. Wśród malarzy rozgłos zdobyli zwłaszcza: N.N. Gay, I.N. Kramskoj, W.W. Wierieszczagin, W.M. Wasniecow. Powstały pierwsze wielkie prace I.J. Riepina, np. Burłacy na Wołdze (1870-1873). Wybitne osiągniecia mieli pejzażyści, m.in.: A.K. Sawrasow, I.I. Szyszkin, A.I. Kuindżi. `

W dziedzinie rzeźby sławe zdobyli: A.A. Antokolski, W.A. Bieklemiszew i in.:, olbrzymią role w rozwoju sztuki rosyjskiej XIX w. odegrała działalność P.M. Trietjakowa, który założył w 1856 w Moskwie muzeum sztuki, nazwane później Galerią Tretiakowską. W 1895 powstało w Petersburgu Muzeum Rosyjskie, ulokowane od 1898 w Pałacu Michajłowskim (architekt K.I. Rossi, 1819-1825).

Koniec XIX i początek XX w. w sztuce rosyjskiej

Przełom XIX-XX w. charakteryzował sie wystepowaniem licznych nowych prądów, wyraźnie zaznaczyły sie wpływy symbolizmu oraz impresjonizmu, zwłaszcza w twórczości artystów z grupy Mir Iskusstwa (1898-1924): A.N. Benois, K.A. Somowa, L.S. Baksta, K.A. Korowina, sławe zdobył autor symbolistycznych dzieł malarskich i rzeźbiarskich M.A. Wrubel (np. Demon, 1890, freski w Kiriłłowskiej cerkwi w Kijowie, 1884-1890).

Jednym z najwybitniejszych malarzy tego okresu był W.A. Sierow, autor pejzaży, portretów psychologicznych i wielkich kompozycji historycznych (np. Dziewczynka z brzoskwiniami, 1887). W rzeźbie wpływy impresjonizmu zaznaczyły sie w dziełach P.P. Trubieckoja i S.T. Konionkowa, na architekture z przełomu stuleci znaczny wpływ wywarła secesja. Okres rewolucji 1917 i lata wojny domowej przyniosły ostre konflikty rozmaitych ugrupowań o przeciwstawnych tendencjach. Za pomocą oficjalnych instytucji toczono walke z "formalizmem i naturalizmem" awangardy (K. Malewicz, W.J. Tatlin i inni), realizowano z inicjatywy W.I. Lenina program tzw. monumentalnej propagandy.

Szczególny rozmach cechował wszelkie rodzaje sztuki agitacyjnej (Plakat, Karykatura, Okna ROSTA itp.). W latach 20. i 30. popularne było malarstwo batalistyczne oraz przemysłowe (M.B. Griekow, I.I. Brodski, A.M. Gierasimow), alegoria i patetyczna romantyka okresu przemian znalazły wyraz w twórczości K.S. Pietrowa-Wodkina (np. śmierć komisarza, 1928), rzeźba obfitowała w projekty pomników oraz popiersia działaczy rewolucji.

Na tle pompatycznej sztuki tego okresu zachował swoją świeżość liryczny pejzaż A.A. Ryłowa, K.F. Juona, N.P. Krymowa. W architekturze miejskiej pojawiły sie wyraźne cechy konstruktywizmu i funkcjonalizmu. W 1934 powstała Akademia Architektury ZSRR (istniała do 1955). W latach II wojny światowej na pierwsze miejsce wysuneła sie grafika (plakat, rysunek - W.B. Koriecki, Okna TASS, Kukryniksy).

Realizm socjalistyczny w sztuce rosyjskiej

Cykle obrazów patriotycznych stworzyli malarze: D.A. Szmarinow, A.A. Płastow, A.I. łaktionow. Lata powojenne, upływające pod znakiem dominacji zasad realizmu socjalistycznego w sztuce, charakteryzowały sie przewagą malarstwa portretowego (portrety działaczy, bohaterów wojny, przodowników pracy) i innych płócien idealizujących komunistyczną rzeczywistość.

Architektura, korzystając z nowoczesnych osiągnieć techniki budownictwa użytkowego, przeszła do projektowania nowego typu kompleksów miejskich (blokowa zabudowa miast), w Moskwie powstało 7 wysokościowych gmachów w stylu eklektycznym, a także olbrzymi kompleks uniwersytetu na Wzgórzach Leninowskich.

Zwalczanie abstrakcjonizmu, surrealizmu, taszyzmu przybrało postać kampanii politycznej - tepiono zarówno wpływy sztuki zachodniej, jak i odważniejsze poczynania rosyjskich twórców, toteż wielu utalentowanych artystów wyemigrowało na Zachód, odnosząc tam sukcesy.

Sztuka współczesna

Radykalne przemiany polityczne lat 80. i 90. pozwoliły na wiekszą swobode wypowiedzi artystycznej, choć brak mecenatu państwowego ogranicza możliwości rozwoju sztuki.

Zwraca sie uwage na odbudowe zabytków (np. zrekonstruowano zburzoną w latach 30. cerkiew Chrystusa Zbawiciela w Moskwie), powstają też nowe pomniki: 50-lecia zwyciestwa nad faszyzmem na Górze Pokłonnej w Moskwie (Z. Cereteli, 1995), ofiar GUłAG-u w Magadanie (E. Nieizwiestnyj, 1996).

 

Rosja w Internecie
"Мавзолей В.И. Ленина"
Mausoleum Lenina w Moskwie
Архитектура России
Architektura Rosji
Храм Христа Спасителя
Chram Chrystusa Zbawiciela w Moskwie
"Живопись.ру" - энциклопедия живописи
Malarstwo Rosji
"Народный каталог православной архитектуры"
Narodowy kalendarz architektury prawoslawnej
"Москва, которой нет" - об утраченных памятниках
Stracona Moskwa
Музей архитектуры им. А.В. Щусева
Muzeum Architektury
  e-Rosja.ru  Рейтинг@Mail.ru