Państwo Geografia Ekonomika Historia Kultura Turystyka Transport Lnki
Rosja do 1917 r.
ZSRR
Nowa Rosja

Związek Radziecki po II wojnie światowej

  1. Podział Europy
  2. Kult jednostki
  3. Nikita Chruszczow
  4. Czasy zastoju
  5. Pierestrojka Gorbaczowa
  6. Rozpad ZSRR

Podział Europy

Zwiazek Radziecki wyszedl z II wojny swiatowej jako supermocarstwo. Pomimo ogromnych strat (szacuje sie ze nawet 27 mln ludzi) zdolal wielkim kosztem zbudowac armie i pokonac Niemcow.

W jej [wojny] rezultacie Zwiazek Radziecki opanowal cala niemal Europe Srodkowo - Wschodnia, stwarzajac sobie przy pomocy rzadow komunistycznych podstawy trwalej kontroli. Znaczna czesc terytoriow gdzie dotarla Armia Czerwona ZSRR przylaczyl do swoich ziem, reszta pozostala w strefie dominacji rosyjskiej. Poza zdobyczami terytorialnymi w Polsce, Moskwa zachowala odebrane w 1940 Rumunii Besarabie i Bukowine, inkorporowane wowczas panstwa baltyckie, a takze przejela od Czechoslowacji Rus Zakarpacka. Na dalekim Wschodzie, kosztem Japonii, ZSRR zdobyl czesc wysp Kurylskich.

Zwiazek Radziecki zdobyl tak wiele pomimo braku poczatkowo broni jadrowej, a ktora to posiadali amerykanie, ktorzy jednak nie dostrzegali ekspansywnosci w polityce Stalina i na nia przystali. Jednak wkrotce powstal konflikt, ktory z czasem sie zaostrzyl. Wypadkowa tego sporu zwanego "zimna wojna" bylo powstanie dwoch panstw niemieckich, z ktorych NRD pozostalo w orbicie wplywow sowieckich. Wlasna bron nuklearna ZSRR skonstruowal w 1949 roku (prawdopodobnie wykradajac projekty amerykanskiej bomby).

Kult jednostki

W ciagu kilku lat po wojnie obszar ZSRR i jego panstw satelickich zostal hermetycznie zamkniety, a ideologie komunizmu wdrazano bezkompromisowo. Nastapil okres tzw. kultu jednostki. Stalin stal sie bogiem i wybawca, madroscia swiata i jedynym slusznym wladca. Wielu ludzi w to wierzylo, pozostali bojac sie utraty zycia, oficjalnie tez tak mysleli. Wszechobecny aparat terroru utrzymywal spoleczenstwo radzieckie w strachu i posluszenstwie. Strach nie obcy byl nawet na najwyzszych szczeblach wladzy, gdyz Stalin, co pewien okres przeprowadzal tzw. "czystki". Nastapilo apogeum rozwoju sieci obozow - gulagow od GULag (Glawnoje Uprawljenije Lagieriej - Glowny Zarzad obozow). Do obozow szli praktycznie wszyscy, nie wina byla glownym powodem aresztowania, a potrzeba wykonania planu przez jednostke NKWD (pozniej KGB), ktorego szefem byl Lawrientij Beria. Dekretem Stalina do obozow trafiali nawet rosyjscy jency wojenni, ktorzy przezyli niemieckie stalagi. Aresztowani byli za rzekoma zdrade ojczyzny.

O obozach wiedzieli wszyscy, ale sie o nich nie mowilo, nie pasowalo to do wizji kraju szczesliwego, ktora kreowala propaganda. Tuszowala ona takze fakt, ze kraj byl po ogromnych zniszczeniach i gospodarka radziecka byla na wyczerpaniu, a kolektywizacja wsi jeszcze pogarszala jej stan.

Nikita Chruszczow

Dopiero smierci Stalina w marcu 1953 roku pozwolila spoleczenstwu jak i partii odetchnac. Stanowisko I Sekretarza KC KPZR (Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Zwiazku Radzieckiego) zaczal piastowac Nikita Chruszczow, ktory oficjalnie potepil kult jednostki (wybor ten przyplacil zyciem Beria). Jednak o powazniejszych zmianach ustrojowych czy w polityce zagranicznej nie moglo byc mowy, gdyz ciagle istnialo silne lobby stalinowcow swiadomych swoich przywilejow.

Podkreslajac swoja mocarstwowa pozycje w 1957 roku ZSRR wysunal sie na prowadzenie w podboju kosmosu, wystrzeliwujac na orbite okoloziemska sztucznego satelite - sputnika.

Polityka zagraniczna Chruszczowa charakteryzowala sie licznymi konfliktami, nawet zbrojnymi. W 1958, miala miejsce interwencja zbrojna na Wegrzech. Od 1958 rozejscie sie drog ZSRR i Chin Ludowych, ktore wczesniej otrzymaly od Rosjan bron jadrowa. Ten gest Chruszczowa byl mocno krytykowany i oslabil jego pozycje. W 1959 roku poparcie komunistycznej Kuby i proba zainstalowania tam broni jadrowej (1961) wywolalo gleboki kryzys rosyjsko - amerykanski. Zakonczyl sie on pomyslnie dla amerykanow.
16 pazdziernika 1964 roku z powodu porazki w kryzysie kubanskim, bezowocnej polityki gospodarczej oraz przez nazbyt ekstrawaganckie zachowanie Nikita Chruszczow ustapil ze stanowiska.

Czasy zastoju

Nowym szefem KPZR zostal Leonid Brezniew a premierem Kosygin. Wraz z ich nadejsciem zakonczyly sie pewne swobody kulturalne znamionujace epoke poprzednia. Partia odeszla juz na dobre od nurtu liberalnego pozostajac przy zasadach iscie konserwatywnych. Umocniono wladze, miedzy innymi poprzez mianowanie szefem KGB Jurija Andropowa.

Okres Brezniewa charakteryzowal marazm gospodarczy i pauperyzacja spoleczenstwa, gdyz kierownictwo partii wolalo import zboz niz dekolektywizacje, ktora byla synonimem rosyjskiego socjalizmu. Do konca ZSRR nie osiagnal samowystarczalnosci w produkcji zywnosci. Poza tym na zbrojenia wydawano olbrzymia czesc budzetu, co musialo przesadzic o zastojach w innych sektorach przemyslu. W okresie Brezniewa armia radziecka stala u szczytu swej potegi, natomiast w ubogim spoleczenstwie rozwijaly sie patologie. Brezniewski "okres zastoju" byl wynikiem starczego konserwatyzmu ekipy rzadzacej.

Przykladem likwidowania ruchow liberalnych byla interwencja wojsk ukladu warszawskiego w Czechoslowacji w 1968 roku zainicjowanej przez Brezniewa. W 1979 ZSRR wciagnal sie w konflikt w Afganistanie. Przez nikogo nie zapraszany chcial podtrzymac przy wladzy komunistyczny rzad. Jednak napotkal silny opor muzulmanskich Talibow, wspieranych przez amerykanow. Co spowodowalo powrot do "zimnej wojny" o zaostrzonym obliczu. Tymczasem miedzynarodowa sytuacja ZSRR nie byla najlepsza. Nastapila poprawa stosunkow japonsko - chinsko - amerykanskich, w Polsce nastepowal widoczny kryzys wladzy socjalistycznej.

A system radziecki potrzebowal zmian, ale stare kierownictwo bylo bezradne. W 1982 zmarl Brezniew, a jego stanowisko zajal Juri Andropow, wieloletni szef KGB. Nie udalo mu sie jednak przelamac oporu rzadzacej nomenklatury. Tymczasem rzadzacy USA Ronald Regan, rozlaczal okres zintensyfikowanego "wyscigu zbrojen", aby w ten sposob wyczerpac ZSRR. Aby sprostac amerykanskiej armii, Armia Czerwona musiala rozpoczac szeroko zakrojona modernizacje, a to wymagalo zwiekszenia produktywnosci calej gospodarki, ale to bylo blokowane przez ideologie. Dodatkowo Regan zaproponowal tzw. "gwiezdne wojny" czyli wprowadzenie na orbite rakiet balistycznych, na co Rosja juz w ogole nie mogla sobie pozwolic.

Pierestrojka Gorbaczowa

W 1985 roku po smierci Czernienki, sekretarzem Generalnym KC KPZR zostal Michail Gorbaczow, ktory wprowadzil pierestrojke (przebudowa) i glasnost' (jawnosc). Jednak projekty reform byly spoznione w stosunku do pogarszajacej sie sytuacji ekonomicznej. Jednoczesnie pierestrojka wplynela na rozmywanie sie podstaw systemowych ustroju ZSRR.
(Wykorzystaly to panstwa bloku socjalistycznego na zmiane swojej orientacji ideologicznej).

Rozpad ZSRR

W 1990 roku rozklad imperium radzieckiego siegnal terytorium samego ZSRR. Kraje baltyckie zaczely oglaszac niepodleglosc. W czerwcu 1991 wybory na prezydenta Federacji Rosyjskiej wygral Bory Jelcyn, umacniajac w ten sposob sily demokratyczne w Rosji i popychajac do dalszych zmian i liberalizacji. 1 lipca 1991 roku ostatecznie rozwiazano Uklad Warszawski. Spoistosc ZSRR zostala powaznie naruszona poprzez deklaracje suwerennosci Bialorusi i Ukrainy. 21 grudnia 1991 ogloszono powolanie Wspolnoty Niepodleglych Panstw, a rozwiazanie ZSRR ogloszono wraz z odejsciem Gorbaczowa 25 grudnia 1991 roku. Formalnie ZSRR przestal istniec 31 grudnia 1991, a jego miejsce zajela Federacja Rosyjska.

Rosja w Internecie
История России
Historia Rosji
История Росси и всемирная история
Historia Rosji i swiatu
История царской России
Historia carskiej Rosji
История СССР
Historia ZSRR
История СССР
Historia ZSRR

Интересные факты по Истории
Ciekawe fakty historyczne

  e-Rosja.ru  Рейтинг@Mail.ru